Bir şehir felsefesi

Geliştireceğimiz muhkem bir medeniyet fikri, teşbîhî düşüncenin imkânları ve zaafları konusunda ufuk ve çığır açıcı bir yolculuğa çıkarabilir bizi. Yalnızca bizim için değil, bütün insanlık için hayırhah olabilecek, dişe dokunur, gözle görülebilir, emin bir şekilde girilebilir ve yürünebilir koridorlar açabilecek bir medeniyet fikrinin üçüncü alan diye tarif ettiğim, yalnızca sanatçı-düşünür figürünün, ilim, irfan ve hikmet menzillerinde çıkacağı mükâşefe yolculuğuyla gerçekleştirilebilecek, -en geniş anlamıyla- "sanat" alanında ortaya konacak teorik ve pratik performans neticesinde hayata ve harekete geçirilebileceğini düşünüyorum.

Dolayısıyla, teşbîhî düşünce'nin, özgün bir İslâm düşüncesinin oluşturulması sürecinde temellerinin atılabileceği "yer", medeniyet fikrinin dayandırılması gereken şehir tasavvurudur.

Şehir üzerinde burada kısaca özetlediğim çerçevede birkaç yazıda derinlikli bir yolculuğa çıkmak niyetindeyim... Ama önce "medeniyet" kavramı ile "sivilizasyon" kavramı arasındaki farklılıkları kısaca gözden geçirmemiz gerekiyor.

Türkçeye yanlış bir şekilde "medeniyet" ya da "uygarlık" olarak çevirdiğimiz "sivilizasyon" (civilization) ile "medeniyet" kavramı arasındaki farklılıkları fark edemediğimiz, tefrik edemediğimiz sürece İslâm'ın da, Batı'nın da anlaşılması sürecinde hayırhah bir mesafe katedemeyiz; ama bu yakıcı gerçeği henüz idrak edebilmiş bile değiliz.

"Medeniyet" de, "sivilizasyon" da düz ve sığ bir şekilde, tek kelimeyle, "şehirleşme" veya "kentleşme" olarak anlaşılıyor ve algılanıyor. İlk bakışta, doğruymuş gibi gözüküyor; ama gerçekte, yanlış, yanıltıcı, yanılsatıcı ve çarpık bir algılama bu. Gerçekten de, meseleye biraz derinden baktığımızda, İslâm algımızı da, Batı algımızı da dümdüz, tarumar ve yerle bir eden, İslâm'ı da, Batı'yı da tanınamaz hâle getiren semantik bir cinayetle (evet, cinayet'le) karşı karşıya olduğumuzu göreceğiz ve küçük dilimizi yutacağız o zaman.

Medeniyet kavramı ile sivilizasyon kavramı, yalnızca yapısal / strüktürel olarak birbirine benzeyen; ama varoluşsal olarak, semantik bakımdan ve tarihî gelişim süreçleri açısından bambaşka anlam haritalarını, dünya tasavvurlarını, hakîkat idraklerini, insan ve Tanrı fikirlerini hem ifade eden, hem de bunların ifadesi, ifade edicisi olan, handiyse birbiriyle hiçbir benzerliği olmayan farklı kavramlardır.

O yüzden, "medeniyet" kavramını da, "sivilizasyon" kavramını da; ya da "İslâm medeniyeti" nitelemesini de, "Batı sivilizasyonu / uygarlığı" nitelemesini de kullanırken, aynı şeylerden sözediyormuşuz gibi kullanamayız. Eğer "medeniyet" kavramını da, "sivilizasyon" kavramını da aynı şeylermiş ya da aynı şeyleri ifade eden ve aynı şeylere işaret eden kavramlarmış gibi kullanmaya kalkışırsak, İslâm medeniyetini de, Batı sivilizasyonunu da, hem neyse o olarak bihakkın tanıyamayız; hem de çarpıtmadan, biçim ve anlam bozumuna uğratmadan tanıma, anlama, anlamlandırma çabası ortaya koyamayız.

devamı

http://www.yenisafak.com/Yazarlar/?i=20921&y=YusufKaplan